Wat is een rioolwaterzuivering en hoe werkt die?

Wat is een rioolwaterzuivering?

Een rioolwaterzuivering is een installatie waar afvalwater uit huizen, bedrijven en soms regenwater uit gemengde stelsels wordt schoongemaakt voordat het terug de natuur in gaat. Het doel is om vuil, vet, zeepresten, toiletpapier en andere verontreinigingen uit het water te halen. Zo wordt de waterkwaliteit beschermd en kan het gezuiverde water veilig worden geloosd op sloten, rivieren of andere ontvangende wateren.

Als je thuis water gebruikt, komt dat via het riool uiteindelijk bij zo’n zuivering terecht. Bij een gemengd of gescheiden rioolstelsel kan de route van dat water verschillen, maar de kern blijft hetzelfde, het water moet worden gezuiverd voordat het terug de omgeving in gaat.

Waarom is zuivering nodig?

Afvalwater bevat stoffen die schadelijk kunnen zijn voor mensen, dieren en planten als ze direct in het oppervlaktewater terechtkomen. Denk aan organisch vuil, ziekteverwekkers, voedingsstoffen zoals stikstof en fosfaat, en kleine zwevende deeltjes. Zonder zuivering zou dat leiden tot stank, zuurstoftekort in het water en een slechtere leefomgeving voor vissen en andere organismen.

Een rioolwaterzuivering helpt dus om water schoon te maken en de effecten van onze dagelijkse waterconsumptie te beperken. Dat is belangrijk in een dichtbevolkt land als Nederland, waar veel water via hetzelfde netwerk wordt afgevoerd en weer terugkomt in de natuur.

Hoe komt afvalwater bij de zuivering?

Het water uit je toilet, douche, keuken en wasmachine stroomt via de huisaansluiting naar het gemeentelijke riool. Vanaf daar gaat het naar de rioolwaterzuivering. Bij een gescheiden stelsel wordt vuil afvalwater apart afgevoerd van regenwater. Bij een gemengd stelsel gaan regenwater en afvalwater samen door dezelfde buis. Meer uitleg daarover vind je bij gemengd versus gescheiden riool.

In sommige buurten is het rioolstelsel ontworpen om regenwater lokaal te verwerken of af te voeren naar oppervlaktewater. In andere wijken komt ook regenwater op de zuivering terecht. De precieze situatie verschilt per gemeente en per wijk.

Welke stappen doorloopt het water?

De meeste rioolwaterzuiveringen werken in een aantal opeenvolgende stappen. De exacte techniek kan per installatie verschillen, maar in grote lijnen verloopt het proces vaak zo:

• Inlaat en voorbehandeling, groot vuil wordt verwijderd, bijvoorbeeld takjes, doekjes en ander materiaal dat niet in de installatie thuishoort.
• Bezinking, zwaardere deeltjes zakken naar de bodem en worden apart afgevoerd.
• Biologische zuivering, bacteriën en andere micro-organismen breken opgeloste vervuiling af.
• Nabezinking, de biologische deeltjes worden gescheiden van het water.
• Nazorg en afvoer, het gezuiverde water stroomt naar het oppervlaktewater, terwijl slib verder wordt behandeld.

Bij sommige installaties zijn er extra stappen, bijvoorbeeld voor het verder verwijderen van stikstof, fosfaat of microverontreinigingen. De keuze voor een bepaalde techniek hangt af van de locatie, de waterkwaliteitseisen en de capaciteit van de installatie.

Wat gebeurt er met het slib?

Tijdens de zuivering blijft er slib over. Dat is een mengsel van vuildeeltjes, organisch materiaal en bacteriën dat uit het water is gehaald. Dit slib wordt apart verwerkt. Vaak wordt het ingedikt, ontwaterd en vervolgens verder behandeld. Daarna kan het, afhankelijk van de samenstelling en de gebruikte verwerking, worden ingezet voor energieterugwinning of verdere verwerking in gespecialiseerde installaties.

Het slib is een normaal onderdeel van het zuiveringsproces. Het laat zien hoeveel materiaal er uit het afvalwater wordt gehaald voordat het water verder wordt afgevoerd.

Wat merk jij ervan als bewoner?

Meestal merk je weinig van het zuiveringsproces zelf. Je ziet alleen dat afvalwater gewoon verdwijnt via de afvoer. Toch speelt jouw gedrag thuis een rol. Wat je doorspoelt of in de gootsteen giet, beïnvloedt hoe goed de riolering en zuivering kunnen werken.

Gooi daarom geen vet, verf, medicijnen of vochtige doekjes in het riool. Dat kan verstoppingen veroorzaken of het zuiveringsproces verstoren. Ook afvalwater van verbouwingen of chemische middelen hoort niet zomaar in de afvoer. Twijfel je over wat wel en niet kan, kijk dan op de informatie van je gemeente of neem contact op met het waterschap.

Wat gebeurt er bij hevige regen?

Bij zware buien kan een rioolstelsel tijdelijk veel water moeten verwerken. In een gemengd stelsel kan dat betekenen dat een deel van het water niet volledig naar de zuivering kan worden geleid. Dan kan een overstort in werking treden. Dat is een normaal veiligheidsmechanisme, bedoeld om te voorkomen dat straten, kelders of installaties overbelast raken. Het is dus geen storing, maar een ingebouwde voorziening in het systeem.

Als je vaak wateroverlast hebt in de buurt, kan het helpen om te kijken naar maatregelen zoals regenwater afkoppelen. Daarmee wordt regenwater minder vaak samen met afvalwater naar het riool gestuurd. Dat kan de druk op het stelsel verlagen.

Wie is verantwoordelijk voor beheer en onderhoud?

De verantwoordelijkheid voor het riool en de rioolwaterzuivering ligt niet bij één partij. Gemeenten beheren meestal het lokale rioolstelsel, terwijl het waterschap vaak verantwoordelijk is voor de rioolwaterzuivering en de verwerking van het afvalwater. De precieze taakverdeling verschilt per regio. Wil je weten wie in jouw situatie waarvoor verantwoordelijk is, raadpleeg dan de informatie van je gemeente of het waterschap.

Bij vragen over terugkerende verstoppingen, stank of water op straat is het verstandig om eerst te achterhalen waar het probleem zit, in je eigen huisaansluiting, in het gemeentelijke riool of in de afvoer van regenwater. Soms kan een eenvoudig onderhoudspunt in huis de oorzaak zijn, soms is er iets in de openbare riolering aan de hand.

Wat kun je zelf doen om het systeem te helpen?

Je kunt op verschillende manieren bijdragen aan een goed werkend riool en een beter zuiveringsproces:

• Spoel alleen toiletpapier door, geen doekjes of andere vaste materialen.
• Gooi vet en olie niet in de gootsteen, maar lever ze in volgens de lokale regels.
• Gebruik schoonmaakmiddelen met mate, zodat het water minder belast wordt.
• Kijk of je regenwater van dak of tuin kunt scheiden van het afvalwater.
• Controleer bij twijfel de informatie van je gemeente of waterschap.

Als je meer wilt weten over het systeem achter jouw afvoer, kan de hoofdpagina van rioleringskaart.nl helpen om verder te oriënteren op riolering, wateroverlast en afkoppelen in Nederland.

Veelgestelde vragen

Is een rioolwaterzuivering hetzelfde als het riool?

Nee. Het riool vervoert het afvalwater, de rioolwaterzuivering maakt dat water vervolgens schoon. Het zijn twee verschillende onderdelen van dezelfde keten.

Gaat al het regenwater naar de zuivering?

Nee, dat hangt af van het stelsel in jouw wijk. Bij een gescheiden stelsel wordt regenwater meestal apart afgevoerd. Bij een gemengd stelsel kan regenwater samen met afvalwater door het riool gaan.

Moet ik mij zorgen maken als ik een overstort zie of hoor?

Niet direct. Een overstort is een normaal veiligheidsmechanisme bij hevige regen. Heb je vragen over de situatie in jouw straat, neem dan contact op met de gemeente of het waterschap.